Zwanenburcht te Kleef

Strategisch kasteel op een heuvel

Net over de grens bij Zevenaar ligt het plaatsje Kleef, of Kleve zoals de Duitse benaming luidt. De Zwanenburcht is het symbool van het Land van Kleef. Het kasteel drukt zijn stempel op het silhouet van de stad, doordat het kasteel strategisch boven op een heuvel werd gebouwd. De graven en hertogen van Kleef, die het kasteel bewoonden, herleidden hun afstamming tot de zwanenridder Elias. Wagner gebruikte in de negentiende eeuw de geschiedenis van Elias voor Lohengrin, een held in de gelijknamige opera. Op de spits van de hoogste kasteeltoren staat ook thans nog een zwaan. Vanaf het kasteel kan men genieten van een groots uitzicht over de laagvlakte waardoor de Rijn stroomt. Vanaf deze plek reikt het zicht tot voorbij de grens met Nederland.

Burchtheuvel

Rond het jaar 1000 ontstond de eerste burcht op de burchtheuvel. Waarschijnlijk had dit gebouw de vorm van een woontoren. Later werden een poort en ommuring aangebracht in de vorm van een ovaal.
Tussen 1166 en 1200 werd het hoofdgebouw, de ridderzaal, toegevoegd.
Hoewel het kasteel in 1162 voor de eerste keer in de schriftelijke stukken opdook, vanwege de benoeming van een burchtvoogd, duurde het nog tot 1341 voordat de burcht de vaste residentie werd van de graven van Kleef.
Een inscriptie boven de ingang herinnert aan de instorting van de "grijze toren" in 1439 en de bouw van een nieuwe toren onder leiding van bouwmeester Johann Wirenberg op dezelfde plaats. De Schwanenturm (Zwanentoren) kwam in 1448 gereed.

Pieter Post

De Nederlandse architect Pieter Post vormde de burcht in de zeventiende eeuw om tot een slot in de stijl van de Nederlandse barok. Tussen 1740 en 1820 raakte de Zwanenburcht in verval. In 1828 werd het complex opgeknapt, waardoor het gebouw door gerechtelijke instellingen in gebruik kon worden genomen, onder meer als gevangenis.
Aan het einde van de 19de en aan het begin van de 20ste eeuw vonden verschillende ingrijpende restauraties plaats.

Ambts- en Landgerecht van Kleef

Door een geallieerde luchtaanval werd het kasteel op 7 oktober 1944 bijna volledig vernield. Na de oorlog werd het gebouw weer opgebouwd, waardoor het weer dienst kon doen als dienstgebouw van het Ambts- en Landgerecht van Kleef.

Ben Hendriks, 2001